لجبازی در بسیاری از مراحل رشد کودک کاملاً طبیعی است. کودکان به‌خصوص در سنین پایین، زمانی که در حال شناخت استقلال و خواسته‌های خود هستند، ممکن است بیشتر مخالفت کنند، «نه» بگویند یا روی خواسته‌هایشان پافشاری داشته باشند.
اما نوع برخورد والدین می‌تواند تعیین کند که این رفتار به مرور کمتر شود یا به یک الگوی دائمی تبدیل شود.
چرا کودکان لجبازی می‌کنند؟
لجبازی کودک همیشه به معنای بدرفتاری نیست. گاهی کودک هنوز مهارت کافی برای بیان خواسته‌ها و احساسات خود ندارد و مخالفت کردن ساده‌ترین راهی است که برای نشان دادن نارضایتی پیدا می‌کند.
خستگی، گرسنگی، خواب ناکافی، تغییر برنامه روزانه، نیاز به توجه یا محدودیت‌های بیش از حد نیز می‌توانند رفتارهای لجبازانه را بیشتر کنند.
هنگام لجبازی کودک آرام بمانید
واکنش شدید والدین معمولاً باعث شدیدتر شدن تنش می‌شود. اگر کودک عصبانی است و والد نیز با عصبانیت پاسخ دهد، شرایط به سرعت تبدیل به یک کشمکش می‌شود.
در چنین موقعیتی بهتر است با لحن آرام و جمله‌های کوتاه صحبت کنید. لازم نیست در همان لحظه کودک را قانع کنید یا توضیحات طولانی بدهید.
به کودک حق انتخاب محدود بدهید
یکی از دلایل لجبازی این است که کودک می‌خواهد احساس کند روی بخشی از زندگی خودش کنترل دارد.
به جای دستور مستقیم می‌توانید دو انتخاب قابل قبول در اختیار او قرار دهید. برای مثال به جای اینکه بگویید:
«همین الان لباس بپوش.»
می‌توانید بپرسید:
«دوست داری لباس آبی رو بپوشی یا سبز رو؟»
در هر دو حالت کودک لباس می‌پوشد، اما احساس می‌کند در تصمیم‌گیری نقش داشته است.
قوانین ساده و مشخص داشته باشید
قوانین زیاد یا مبهم می‌توانند کودک را گیج کنند. بهتر است تعداد محدودی قانون مهم داشته باشید و آن‌ها را به شکل واضح و ساده بیان کنید.
همچنین اعضای خانواده بهتر است درباره قوانین اصلی رفتار یکسانی داشته باشند. اگر یک رفتار امروز ممنوع باشد اما فردا اجازه داده شود، کودک بیشتر تلاش می‌کند مرزها را امتحان کند.
وارد جنگ قدرت نشوید
گاهی کودک مخالفت می‌کند فقط برای اینکه واکنش والدین را ببیند. اگر هر مخالفتی تبدیل به بحث طولانی شود، کودک متوجه می‌شود که با لجبازی می‌تواند توجه زیادی دریافت کند.
در بعضی موقعیت‌های کم‌اهمیت، نادیده گرفتن رفتار و تمرکز روی رفتارهای مثبت می‌تواند مؤثرتر باشد.
رفتارهای مثبت کودک را ببینید
توجه والدین فقط نباید هنگام رفتار نامناسب کودک اتفاق بیفتد. وقتی کودک همکاری می‌کند یا بدون بحث کاری را انجام می‌دهد، بهتر است آن رفتار دیده شود.
برای مثال می‌توانید بگویید:
«خیلی خوب بود که وقتی گفتم اسباب‌بازی‌هات رو جمع کن، خودت شروع کردی.»
این نوع بازخورد به کودک نشان می‌دهد که رفتارهای مثبت نیز توجه والدین را جلب می‌کنند.
احساس کودک را بپذیرید، اما مرز را حفظ کنید
می‌توان هم احساس کودک را پذیرفت و هم قانون را اجرا کرد.
برای مثال:
«می‌دونم دوست داشتی بیشتر بازی کنی و ناراحتی، ولی الان وقت خوابه.»
در این جمله والد احساس کودک را رد نمی‌کند، اما قانون نیز تغییر نمی‌کند.
چه زمانی لجبازی کودک نیاز به بررسی بیشتری دارد؟
مخالفت و لجبازی در بسیاری از کودکان دیده می‌شود، اما اگر رفتارها بسیار شدید باشند، برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند یا روابط خانوادگی، مدرسه و فعالیت‌های روزمره کودک را تحت تأثیر قرار دهند، بهتر است با روان‌شناس کودک مشورت شود.
همچنین رفتارهایی مانند پرخاشگری شدید، آسیب زدن مکرر به دیگران یا مشکلات جدی در ارتباط با اطرافیان بهتر است دقیق‌تر بررسی شوند.
جمع‌بندی
لجبازی بخشی از روند طبیعی رشد بسیاری از کودکان است و معمولاً با برخورد مناسب والدین قابل مدیریت است. حفظ آرامش، دادن انتخاب‌های محدود، داشتن قوانین مشخص و توجه به رفتارهای مثبت می‌تواند به کاهش کشمکش‌های روزمره کمک کند.
هدف این نیست که کودک همیشه بدون مخالفت از والدین اطاعت کند؛ بلکه باید به مرور یاد بگیرد خواسته‌ها و احساسات خود را به شکل سالم‌تری بیان کند.